ഫുട്ബോളും രാഷ്ട്രീയവും

ഒരു ടീമിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നത് ഒരു ഭരണകൂടത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനു തുല്യമല്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?

2026ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ അർജന്റീന-–ഈജിപ്ത് മത്സരം ഫുട്ബോളിനു മാത്രം സമ്മാനിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിലുള്ള നാടകീയതയാണ് പുറത്തെടുത്തത്. റഫറിയിങ് തീരുമാനങ്ങളെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾ, വാർ (VAR) ഇടപെടലുകളിലെ വാശിയേറിയ വാദപ്രതിവാദങ്ങൾ, ഇരുപക്ഷത്തുനിന്നുമുള്ള ആരാധകരുടെ ആരോപണ പ്രത്യാരോപണങ്ങൾ, ഒടുവിൽ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ഉയർന്നുവന്ന കടുത്ത വിമർശനങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം അതിലുണ്ടായിരുന്നു.

എന്നാൽ, ആ മത്സരത്തിനുശേഷം അരങ്ങേറിയത് ഫുട്ബോളിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ചർച്ച മാത്രമായിരുന്നില്ല; മറിച്ച‍്, അത് വളരെ പെട്ടെന്നുതന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സംവാദമായി മാറി.

ചില നിരീക്ഷകർ കേവലം റഫറിയിങ് തീരുമാനങ്ങളെയോ കളിക്കളത്തിലെ പ്രത്യേക സംഭവങ്ങളെയോ വിമർശിക്കുന്നതിനും അപ്പുറത്തേക്ക് പോയി. അർജന്റീനയെ പിന്തുണയ്ക്കുക എന്നത് അർജന്റീനൻ സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വംശീയതയെ അവഗണിക്കുന്നതിനോ, അല്ലെങ്കിൽ അതിനെ അംഗീകരിക്കുന്നതിനോ തുല്യമാണെന്ന് അവർ വാദിച്ചു. എന്നാൽ, യൂറോപ്പിലെ വംശീയത ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാണ് മറ്റുള്ളവർ ഇതിനു മറുപടി നൽകിയത്. നിലപാടുകളിൽ ഇത്രയധികം കൃത്യത വേണമെന്നുണ്ടെങ്കിൽ ഫ്രാൻസ്, സ്പെയിൻ, ഇറ്റലി അല്ലെങ്കിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് എന്നീ ഫുട്ബോൾ ടീമുകളെയും നാം തള്ളിക്കളയേണ്ടി വരില്ലേ എന്ന് അവർ ചോദിച്ചു. ആ ചർച്ച വൈകാതെ ഫുട്ബോളിൽ നിന്ന് വളരെ അകലെ, ദേശീയത, വംശീയത, ഭൗമരാഷ്ട്രീയം (geopolitics) തുടങ്ങിയ വലിയ ചോദ്യങ്ങളിലേക്ക് വഴിമാറി.

ഈ വാദപ്രതിവാദങ്ങൾ കേവലമൊരു ലോകകപ്പ് മത്സരത്തിനുമപ്പുറത്തേക്ക് നീളുന്ന സുപ്രധാനമായ ഒരു ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീമിനെ പിന്തുണയ്ക്കുക എന്നു പറഞ്ഞാൽ എന്താണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്? അർജന്റീനയ്ക്കായി ആർത്തുവിളിക്കുന്നത് അർജന്റീനൻ സമൂഹത്തെ അതിന്റെ എല്ലാ സങ്കീർണതകളോടെയും പിന്തുണയ്ക്കുകയാണ് എന്നാണോ അർത്ഥമാക്കുന്നത് ? ഫ്രാൻസിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നത് ഫ്രഞ്ച് കൊളോണിയൽ ചരിത്രത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നതിനു തുല്യമാണോ? ബ്രസീലിനോടുള്ള ആരാധന എന്നാൽ അവിടുത്തെ എല്ലാ സർക്കാരുകളെയും പിന്തുണയ്ക്കുക എന്നതാണോ? അതോ ഫുട്ബോൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ മറ്റൊരു യുക്തിയിലാണോ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്?

ഫുട്ബോളിനെയും രാഷ്ട്രീയത്തെയും ഒരേ തുലാസിൽ അളക്കാനുള്ള പ്രലോഭനം സ്വാഭാവികമാണ്. കാരണം, അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോൾ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുതന്നെ രാഷ്ട്രങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്. കളിക്കാർ ദേശീയ ജേഴ്സി അണിയുന്നു, സ്റ്റേഡിയങ്ങളിൽ ദേശീയ പതാകകൾ നിറയുന്നു, ഓരോ മത്സരത്തിനു മുൻപും ദേശീയ ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കപ്പെടുന്നു. വിജയങ്ങളും പരാജയങ്ങളും ഒരു കൂട്ടായ്മയുടെ അനുഭവമായി മാറുന്നു. സർക്കാരുകൾ പലപ്പോഴും കായിക വിജയങ്ങളെ ദേശീയ നേട്ടങ്ങളായി ആഘോഷിക്കാറുമുണ്ട്. ദൂരെനിന്നു നോക്കുമ്പോൾ ഫുട്ബോളും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും/ഭരണകൂടങ്ങളും തമ്മിൽ വേർപെടുത്താനാവാത്തവിധം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി തോന്നും.

ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ, സർക്കാരുകൾ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഫുട്ബോളിനെ ബോധപൂർവ്വം ഉപയോഗിച്ചതിന് നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ കാണാം. ബെനിറ്റോ മുസ്സോളിനിയുടെ കീഴിലായിരുന്ന ഫാസിസ്റ്റ് ഇറ്റലി, 1934-ലെ ലോകകപ്പിനെ തങ്ങളുടെ ഭരണകൂടത്തിന്റെ പ്രതാപം കാണിക്കാനുള്ള വേദിയാക്കി മാറ്റി. നാസി ജർമനിയും കായികരംഗത്തിലൂടെ സമാനമായ പ്രതീകാത്മക നേട്ടങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നു. ശീതയുദ്ധകാലത്ത് (Cold War), കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും തമ്മിലുള്ള കായിക മത്സരങ്ങൾ പലപ്പോഴും പ്രത്യയശാസ്ത്ര യുദ്ധങ്ങളായാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്.അർജന്റീന, ബ്രസീൽ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ സൈനിക സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണകൂടങ്ങളും ദേശീയ ഐക്യം കെട്ടിപ്പടുക്കാനുള്ള ഫുട്ബോളിന്റെ അസാധാരണമായ ശേഷി തിരിച്ചറിയുകയും, തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലനിൽപ്പിന് നിയമസാധുത നേടാനായി ഫുട്ബോൾ വിജയങ്ങളെ ചൂഷണം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
ഈ ഉദാഹരണങ്ങളെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യവും ഏറെ പ്രാധാന്യമുള്ളതുമാണ്. ഫുട്ബോളിന്റെ ഗൗരവമേറിയ ഒരു ചരിത്രത്തിനും ഇവയെ അവഗണിക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ അവ കഥയുടെ ഒരു വശം മാത്രമാണ് പറയുന്നത്.

ഇന്നത്തെ ചർച്ചകളിൽ പലപ്പോഴും സംഭവിക്കുന്ന തെറ്റ്, സർക്കാരുകൾ ഫുട്ബോളിനെ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിച്ചതുകൊണ്ട് ആരാധകരും ഫുട്ബോളിനെ രാഷ്ട്രീയമായിട്ടായിരിക്കണം പിന്തുണയ്ക്കുന്നത് എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നതാണ്. ഇവ രണ്ടും രണ്ടാണ്. ഭരണകൂടങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഫുട്ബോളിനെ ഉപയോഗിക്കാൻ ശ്രമിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ, സാധാരണക്കാരായ ആരാധകർ തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ടീമുകളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് ആ രാജ്യങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥകളോ സാമ്പത്തിക നയങ്ങളോ മനുഷ്യാവകാശ ചരിത്രമോ ശ്രദ്ധയോടെ വിലയിരുത്തിയ ശേഷമല്ല.

ആളുകൾ ഫുട്ബോൾ ടീമുകളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനു പിന്നിൽ വ്യക്തിപരവും വൈകാരികവും ചരിത്രപരമായ സാഹചര്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതുമായ ഒട്ടനവധി കാരണങ്ങളുണ്ടാകാം. ചിലർക്ക് ഈ ആരാധന മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്നോ മുത്തശ്ശീ മുത്തശ്ശന്മാരിൽ നിന്നോ പാരമ്പര്യമായി കിട്ടുന്നതാണ്. മറ്റു ചിലരാകട്ടെ, കുട്ടിക്കാലത്ത് കണ്ട മറക്കാനാവാത്ത ഏതെങ്കിലും ലോകകപ്പ് മത്സരങ്ങൾ കാരണമാകും ഒരു ടീമിനോട് അടുക്കുന്നത്. ചിലർ ഒരു പ്രത്യേക ഫുട്ബോൾ ശൈലിയോട് പ്രണയത്തിലാകുന്നു. വേറെ ചിലർ ഒരു തലമുറയുടെ തന്നെ ഭാവനയെ ഉണർത്തിയ ഏതെങ്കിലുമൊരു അസാധാരണ കളിക്കാരന്റെ മികവിനെ ആരാധിക്കുന്നു. കുടിയേറ്റം, പ്രാദേശിക ഫുട്ബോൾ സംസ്കാരം, സൗഹൃദങ്ങൾ, അയൽപക്ക വൈരങ്ങൾ, കേവലമൊരു ആകസ്മികത എന്നിവയെല്ലാം ഫുട്ബോൾ ആരാധനയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്; ഇവയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക രാഷ്ട്രീയവുമായി വലിയ ബന്ധമൊന്നുമില്ല.

ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആരാധകർ തങ്ങൾ ഒരിക്കൽപോലും സന്ദർശിച്ചിട്ടില്ലാത്ത, അവിടുത്തെ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച് വലിയ അറിവൊന്നുമില്ലാത്ത രാജ്യങ്ങളുടെ ദേശീയ ടീമുകളെ നെഞ്ചോടുചേർക്കുന്നുണ്ട്. അവരുടെ ഈ അടുപ്പം ആ രാജ്യത്തോടല്ല, മറിച്ച് ഫുട്ബോളിനോട് മാത്രമാണ്. അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോൾ ചരിത്രം ഇത് വീണ്ടും വീണ്ടും തെളിയിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്.

പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഏഷ്യയിലെയും ആഫ്രിക്കയിലെയും ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെയും ദശലക്ഷക്കണക്കിനാളുകൾ ബ്രസീലിന്റെ മനോഹരമായ, ആക്രമണ ഫുട്ബോൾ ശൈലിയെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. പെലെ, ഗാരിഞ്ച, ജെയർസീഞ്ഞോ, സീക്കോ, സോക്രട്ടീസ്, റൊമാരിയോ, റൊണാൾഡോ, റൊണാൾഡീഞ്ഞോ എന്നിവരിൽ അവർ ആകൃഷ്ടരായി. അവരുടെ ഈ ആരാധന കേവലം വിജയങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, കളിയിലെ സൗന്ദര്യത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നു. ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോൾ എന്നത് കളിക്കളത്തിലെ സർഗാത്മകതയുടെയും തത്സമയ ഭാവനകളുടെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായിരുന്നു. ഈ ആരാധകരിൽ ആരുംതന്നെ ബ്രസീലിയൻ സർക്കാരുകളോടുള്ള തങ്ങളുടെ അനുഭാവമല്ല പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നത്.

1964-നും 1985-നും ഇടയിൽ ബ്രസീൽ ഒരു സൈനിക സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന് കീഴിലായിരുന്ന സമയത്താണ് ഫുട്ബാളിൽ ബ്രസീലിന്റെ ആഗോള ജനപ്രീതിയുടെ ഭൂരിഭാഗവും വളർന്നുവന്നത് എന്ന് ഓർക്കുമ്പോൾ ഈ വ്യത്യാസം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകും. 1970-ലെ ലോകകപ്പിൽ ലോകത്തെ മയക്കിയ ബ്രസീലിയൻ ടീം കളിച്ചത് ഒരു സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണകൂടത്തിനു കീഴിലായിരുന്നു. എന്നിട്ടും ഇന്ത്യയിലെയോ ആഫ്രിക്കയിലെയോ മറ്റ് എവിടെയെങ്കിലുമോ ഉള്ള ആരാധകർ സൈനിക ഭരണത്തിന്റെ അനുയായികളായി മാറിയില്ല. അവർ ആരാധിച്ചത് ഫുട്ബോളിനെ മാത്രമായിരുന്നു.

മറ്റു പല ഫുട്ബോൾ രാജ്യങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും ഇതുതന്നെയാണ് സത്യം. ഡച്ച് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പേരിലല്ല, മറിച്ച് കളിയിലെ ചടുലതയും തന്ത്രപരമായ പുതുമകളും കാരണമാണ് തലമുറകൾ ഡച്ചുകാരുടെ “ടോട്ടൽ ഫുട്ബോൾ’ (Total Football) എന്ന ആശയത്തെ ആരാധിച്ചത്. അച്ചടക്കമുള്ള പ്രതിരോധ നിര കാരണം ചിലർ ഇറ്റലിയുടെ ആജീവനാന്ത ആരാധകരായി മാറി, അല്ലെങ്കിൽ സംഘാടനമികവും സ്ഥിരതയും കാരണം ജർമനിയുടെ ആരാധകരായി. സിനദിൻ സിദാന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഫ്രാൻസ് എണ്ണമറ്റ ആരാധകരെ ആകർഷിച്ചപ്പോൾ, സ്പെയിനിന്റെ ‘ടികി-ടാക’ (tiki-taka) ശൈലി ലോകമെമ്പാടും പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഫുട്ബോൾ പാരമ്പര്യങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ട രാജ്യങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽനിന്നും തികച്ചും സ്വതന്ത്രമായ സ്വത്വങ്ങൾ അവ നേടിയെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

അർജന്റീനയും ഈ പാരമ്പര്യത്തിൽ പെടുന്ന ഒന്നാണ്. ലയണൽ മെസ്സി തന്റെ തലമുറയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരനായി മാറുന്നതിനും എത്രയോ മുൻപുതന്നെ അർജന്റീന തനതായ ഒരു ഫുട്ബോൾ ശൈലി കെട്ടിപ്പടുത്തിരുന്നു. സാങ്കേതിക തികവ്, കടുത്ത മത്സരബുദ്ധി, അസാധാരണമായ വ്യക്തിഗത സർഗാത്മകത എന്നിവയാണ് ആഗോളതലത്തിൽ അർജന്റീനൻ ഫുട്ബോളിന്റെ അടയാളങ്ങളായി മാറിയത്. ഡീഗോ മറഡോണ ആ പാരമ്പര്യത്തെ ഒരു ഐതിഹാസിക പദവിയിലേക്ക് ഉയർത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് അർജന്റീന എന്നാൽ സർക്കാരുകളോ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളോ ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഫുട്ബോൾ കളിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക രീതിയായിരുന്നു.

ഇത് ഇന്ത്യയേക്കാൾ നന്നായി ദൃശ്യമാകുന്ന മറ്റൊരു ഇടമില്ല. ഇന്ത്യൻ ഫുട്ബോൾ ആരാധകർ ഒരിക്കലും ഏറ്റവും ശക്തരായ ടീമുകളെ മാത്രമല്ല പിന്തുടർന്നിട്ടുള്ളത്. പകരം, സവിശേഷമായ ചരിത്രപരമായ അനുഭവങ്ങളിലൂടെയാണ് ഇവിടുത്തെ ഫുട്ബോൾ ആരാധന വളർന്നുവന്നത്.

ഇന്ത്യൻ ആരാധകരുടെ ആദ്യത്തെ ആഗോള ഫുട്ബോൾ പ്രണയം ഒരുപക്ഷേ ബ്രസീലിനോടായിരുന്നിരിക്കണം. 1960-കളുടെ അവസാനത്തോടെ, പ്രത്യേകിച്ച് 1970-ലെ ലോകകപ്പിൽ ബ്രസീൽ കിരീടം നേടിയതോടെ, കേരളം, പശ്ചിമ ബംഗാൾ, ഗോവ തുടങ്ങിയ ഫുട്ബോൾ ഭ്രാന്തുള്ള ഇന്ത്യൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിന് ഏതാണ്ട് ഒരു പുരാണ പരിവേഷം തന്നെ ലഭിച്ചിരുന്നു. പെലെയുടെ കളി സ്ഥിരമായി കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവർക്കിടയിൽപോലും അദ്ദേഹം ഒരു സുപരിചിത നാമമായി മാറി. പത്രങ്ങളിലൂടെയും റേഡിയോ കമന്ററികളിലൂടെയും പ്രാദേശിക ചർച്ചകളിലൂടെയും ബ്രസീലിന്റെ ആക്രമണ ഫുട്ബോളിനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ പ്രചരിച്ചിരുന്നു.

പ്രധാനമായും, ഈ ആരാധനയ്ക്ക് ബ്രസീലിയൻ രാഷ്ട്രീയവുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ലൂയിസ് ഇനാസിയോ ലൂല ഡാ സിൽവയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മധ്യ-ഇടതുപക്ഷ സർക്കാരുകൾ അധികാരത്തിൽ വരുന്നതിനും പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപാണ് ഇത് രൂപപ്പെട്ടത്. മുൻപ് സൂചിപ്പിച്ചതുപോലെ, ബ്രസീൽ സൈനിക ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നപ്പോഴും ഇന്ത്യയിൽ ബ്രസീലിയൻ ഫുട്ബോളിന്റെ ജനപ്രീതി തഴച്ചുവളർന്നിരുന്നു. ബ്രസീലിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നത് അവിടുത്തെ ഭരണകൂടത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനു തുല്യമായിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ത്യൻ ഫുട്ബോൾ ആരാധകർ ഒരു സ്വേച്ഛാധിപത്യ ഭരണകൂടത്തെയായിരിക്കണം ആഘോഷിക്കേണ്ടിയിരുന്നത്. എന്നാൽ, ഒരിക്കലും അങ്ങനെയായിരുന്നില്ല എന്നത് വ്യക്തമാണ്. അവരുടെ കൂറ് ഫുട്ബോളിലെ മികവിനോടായിരുന്നു, അല്ലാതെ രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തോടായിരുന്നില്ല.

ഇന്ത്യയിൽ അർജന്റീനയുടെ വളർച്ച വ്യത്യസ്തവും എന്നാൽ അത്രതന്നെ കൗതുകമുണർത്തുന്നതുമായ ഒരു ചരിത്രവഴിയിലൂടെയായിരുന്നു. 1986-ലെ ലോകകപ്പ് ഇതിലൊരു വഴിത്തിരിവായി. കളർ ടെലിവിഷനുകൾ ഇന്ത്യൻ വീടുകളിലേക്ക് വ്യാപകമായി എത്തിത്തുടങ്ങിയ ആ കാലത്താണ് അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോൾ മുൻപൊരിക്കലുമില്ലാത്തവിധം ആളുകളിലേക്ക് എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്. കൃത്യം ഇതേ സമയത്താണ് ഫുട്ബോൾ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച വ്യക്തിഗത പ്രകടനങ്ങളിലൊന്നുമായി ഡീഗോ മറഡോണ കടന്നുവരുന്നത്.

മറഡോണ കേവലം മത്സരങ്ങൾ ജയിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്തത്, അദ്ദേഹം ഒരു തലമുറയെ മുഴുവൻ ആജീവനാന്ത ആരാധകരാക്കി മാറ്റി. ടൂർണമെന്റിലുടനീളം ഒരു ടീമിനെ മുഴുവൻ തോളിലേറ്റാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാധാരണമായ കഴിവ്, ശ്വാസം അടക്കിപ്പിടിച്ച് കാണേണ്ട ഡ്രിബ്ലിങ്ങുകൾ, കളിയിലെ ദീർഘവീക്ഷണം എന്നിവ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരനേക്കാൾ വലിയ എന്തോ ഒന്നാക്കി മാറ്റി. ഇന്ത്യയിലെ പല യുവ പ്രേക്ഷകർക്കും ഫുട്ബോളിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലവാരത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ അനുഭവം ഇതായിരുന്നു. കൗമാരപ്രായത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വൈകാരികമായ അടുപ്പങ്ങൾ പലപ്പോഴും ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നിലനിൽക്കും. അതിന്റെ ഫലമായി എണ്ണമറ്റ ഇന്ത്യൻ കുടുംബങ്ങൾ ബ്രസീൽ അല്ലെങ്കിൽ അർജന്റീന എന്നിങ്ങനെ പരിചിതമായ ചേരികളായി തിരിഞ്ഞു—അത് അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പേരിലായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഓർമകളുടെയും കളിക്കാരുടെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെയും ഫുട്ബോളിന്റെയും മാത്രം പേരിലായിരുന്നു.

കേരളത്തിൽ ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഒരു അധിക സാംസ്കാരികതലം കൂടിയുണ്ടായിരുന്നു. പ്രാദേശിക ടൂർണമെന്റുകളും സ്കൂൾ മത്സരങ്ങളും അയൽപക്ക ക്ലബ്ബുകളും ചേർന്ന് ഇവിടെ നേരത്തെതന്നെ ഊർജ്ജസ്വലമായ ഒരു ഫുട്ബോൾ സംസ്കാരം സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. ആഗോള ഫുട്ബോൾ കൂടുതൽ ലഭ്യമായപ്പോൾ, മലയാളികൾ അതിനെ തങ്ങളുടെ നിലവിലുള്ള ഫുട്ബോൾ സംസ്കാരത്തിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്തു. പ്രാദേശിക ക്ലബ്ബുകളോടുള്ള കൂറ് കൈമാറുന്നതു പോലെ കുടുംബങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര ടീമുകളോടുള്ള ആരാധനയും അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് കൈമാറാൻ തുടങ്ങി. രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷം ലയണൽ മെസ്സി കടന്നുവരുമ്പോഴേക്കും, അദ്ദേഹത്തിന് പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചത് കേവലം അർജന്റീനയുടെ ഫുട്ബോൾ ടീം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് തലമുറകളായി ഇവിടെ വളർത്തിയെടുത്ത ഒരു വൈകാരിക പാരമ്പര്യം കൂടിയായിരുന്നു.

ഫുട്ബോൾ ആരാധനകൾ കാലക്രമേണ രൂപപ്പെടുന്നതാണെന്ന് ആ ചരിത്രം നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഓർമകൾ, കുടുംബം, കളിയിലെ ഭംഗി, പങ്കിട്ട അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയാലാണ് അവ രൂപപ്പെടുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക നിമിഷത്തിൽ ആ രാജ്യങ്ങൾ ഭരിക്കുന്ന സർക്കാരുകളുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് അതിനെ ചുരുക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ ഫുട്ബോൾ താല്പര്യങ്ങളെയും ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ നോക്കിക്കാണുന്ന ഇന്നത്തെ പ്രവണത കൂടുതൽ പരിശോധന അർഹിക്കുന്നു.

ഒരു ഫുട്ബോൾ ടീമിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നത്, ആ ടീം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിന് തുല്യമാണെന്ന വാദം ആധുനിക ലോകത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായി തട്ടിച്ചുനോക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ പ്രശ്നഭരിതമായി മാറുന്നു.

അർജന്റീന- – ഈജിപ്ത് മത്സരത്തിനുശേഷമുടലെടുത്ത വംശീയതയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവാദംതന്നെ എടുക്കുക. അർജന്റീനൻ സമൂഹത്തിലെ വംശീയതയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വേണം അർജന്റീനയുടെ വിജയത്തെ കാണാനെന്നും, ആ ടീമിനെ ആഘോഷിക്കുന്നത് ആ വംശീയതയെ അവഗണിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നും ചില വിമർശകർ വാദിച്ചു. വംശീയത എവിടെ കാണിച്ചാലും അത് അപലപിക്കപ്പെടേണ്ടതു തന്നെയാണ്. എന്നാൽ ഒരു സമൂഹത്തിൽ വംശീയത നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത്, ആ രാജ്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ഓരോ ഫുട്ബോൾ ആരാധകനും അതിന് ഉത്തരവാദിയാണെന്ന് വിധിക്കുന്നതിനു തുല്യമല്ല.

നമ്മൾ അത്തരമൊരു മാനദണ്ഡം കർശനമായി നടപ്പാക്കാൻ തുടങ്ങിയാൽ, നമ്മൾ സ്വയം അസാധ്യമായ ഒരവസ്ഥയിലായിരിക്കും എത്തിപ്പെടുക. കാരണം, പ്രധാനപ്പെട്ട മിക്ക ഫുട്ബോൾ രാജ്യങ്ങളിലും വംശീയത രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. സ്പെയിനിലെയും ഇറ്റലിയിലെയും സ്റ്റേഡിയങ്ങളിൽ കറുത്തവർഗക്കാരായ കളിക്കാർ വംശീയ അധിക്ഷേപങ്ങൾ നേരിട്ടിട്ടുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ മൂന്നു പതിറ്റാണ്ടുകളായി വലിയ കാമ്പെയ്നുകൾ നടന്നിട്ടും ഇംഗ്ലണ്ട് തങ്ങളുടെ ഫുട്ബോൾ സംസ്കാരത്തിനുള്ളിൽ വംശീയതയെ നേരിടുകയാണ്. ഫ്രാൻസിൽ കുടിയേറ്റം, വംശം എന്നിവയെച്ചൊല്ലിയുള്ള ചർച്ചകൾ നിരന്തരം നടക്കുന്നു. ജർമനി, ബെൽജിയം, നെതർലാൻഡ്‌സ് തുടങ്ങി പല യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും ലാറ്റിനമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളും ഇന്നും വിവേചനങ്ങളോട് പൊരുതുകയാണ്. ഒരു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീമിനോടുള്ള ആരാധന ആ സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ അനീതികളെയും പിന്തുണയ്ക്കുന്നതാണെന്ന് അർത്ഥമാക്കിയാൽ, ലോകത്തിലെ മിക്കവാറും എല്ലാ ദേശീയ ടീമുകളെയും നമുക്ക് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരും.

ഇതേ യുക്തി വംശീയതയ്ക്ക് അപ്പുറത്തേക്കും നീളുന്നതാണ്. ബ്രിട്ടന്റെ കൊളോണിയൽ ഭൂതകാലത്തിന് ഇംഗ്ലണ്ട് ആരാധകരോ, ആഫ്രിക്കയിലെയും ഏഷ്യയിലെയും ഫ്രഞ്ച് കൊളോണിയലിസത്തിന് ഫ്രാൻസിന്റെ ആരാധകരോ മറുപടി പറയേണ്ടതുണ്ടോ? നിലവിലെ കളിക്കാർ ജനിക്കുന്നതിന് തലമുറകൾക്ക് മുൻപ് നടന്ന സംഭവങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ജർമനിയുടെ ആരാധകർ ഏറ്റെടുക്കണോ? ഈ ചോദ്യങ്ങളിലെ യുക്തിശൂന്യത തന്നെ ആദ്യത്തെ ആ അനുമാനത്തിന്റെ ബലഹീനത വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. ഫുട്ബോൾ ടീമുകൾ ഭരണകൂടങ്ങൾക്ക് തുല്യമല്ല. അവർ കായിക മത്സരങ്ങളിൽ രാജ്യങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, എന്നാൽ രാജ്യങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയമായി ഒരേ ചിന്താഗതിയുള്ള ജനവിഭാഗങ്ങളല്ല. അർജന്റീനയിലും ഫ്രാൻസിലും ബ്രസീലിലുമെല്ലാം യാഥാസ്ഥിതികരും പുരോഗമനവാദികളും സോഷ്യലിസ്റ്റുകളും മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരും ഉണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഒരു രാജ്യത്തെ ഒരൊറ്റ രാഷ്ട്രീയ സ്വത്വമായി സംസാരിക്കുന്നത് അവിടുത്തെ വൈവിധ്യങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നതിനു തുല്യമാണ്. ആരാധകർക്കിടയിലും ഇതേ വൈവിധ്യമുണ്ട്. കേരളത്തിൽ, അർജന്റീനയെയോ ബ്രസീലിനേയോ പിന്തുണയ്ക്കുന്നവർക്കിടയിൽ കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരും കോൺഗ്രസുകാരും ബിജെപിക്കാരും വിശ്വാസികളും അവിശ്വാസികളുമെല്ലാമുണ്ട്. ഫുട്ബോൾ ആരാധന രാഷ്ട്രീയ സ്വത്വങ്ങളുമായി അത്ര എളുപ്പത്തിൽ കൂട്ടിക്കെട്ടാൻ പറ്റുന്ന ഒന്നല്ല.

എന്നാൽ ഇതിനർത്ഥം ഫുട്ബോൾ രാഷ്ട്രീയത്തിനു പുറത്താണ് നിലനിൽക്കുന്നത് എന്നല്ല. വംശീയവിരുദ്ധ കാമ്പെയ്നുകളിലൂടെയും വിവേചനങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള കളിക്കാരുടെ നിലപാടുകളിലൂടെയും വലിയ രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള ശക്തമായ വേദിയായി ഫുട്ബോൾ പലപ്പോഴും മാറിയിട്ടുണ്ട്. ഈ മാറ്റങ്ങൾ സ്വാഗതം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടവയാണ്. എന്നാൽ തെറ്റ് സംഭവിക്കുന്നത്, ഒരു ഫുട്ബോൾ സംസ്കാരത്തെ മുഴുവൻ അത് രൂപംകൊണ്ട സമൂഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പോരായ്മകളിലേക്ക് മാത്രമായി ചുരുക്കിക്കാണുന്നതിലാണ്.

ഫുട്ബോൾ എന്നത് എല്ലാറ്റിനും ഉപരിയായി ഒരു ജനകീയ സംസ്കാരമാണ് (popular culture). സംഗീതം, സിനിമ അല്ലെങ്കിൽ സാഹിത്യം എന്നിവ പോലെ, സർക്കാരുകളുടെ ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾക്കും അപ്പുറത്തുള്ള അർത്ഥങ്ങൾ അതിലുണ്ട്. റഷ്യൻ സാഹിത്യത്തെ ആസ്വദിക്കാൻ റഷ്യൻ സർക്കാരിനെയോ, ഇറ്റാലിയൻ സിനിമയെ ആരാധിക്കാൻ അവിടുത്തെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തെയോ അംഗീകരിക്കേണ്ടതില്ല എന്ന് നമുക്കറിയാം. മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ മിക്കവാറും എല്ലാ മേഖലകളിലും സാംസ്കാരിക നേട്ടങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തെയും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചു കാണാൻ നമുക്കു കഴിയാറുണ്ട്. ഫുട്ബോളും അതേ ബൗദ്ധികമായ ഉദാരത അർഹിക്കുന്നുണ്ട്.

ഇന്ത്യൻ അനുഭവം ഇത് വളരെ നന്നായി വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിൽ ബ്രസീലിനും അർജന്റീനയ്ക്കുമുള്ള ജനപ്രീതിക്ക് കാരണം വിദേശനയമല്ല, മറിച്ച് പതിറ്റാണ്ടുകളായുള്ള ഫുട്ബോൾ സംസ്കാരവും വൈകാരിക ഓർമകളുമാണ്. ആരാധകരോട് കാരണം ചോദിച്ചാൽ അവർ മറഡോണയുടെ പ്രതിഭയെക്കുറിച്ചോ, മെസിയുടെ മനോഹരമായ കളിയെക്കുറിച്ചോ, പെലെയുടെയും റൊണാൾഡീഞ്ഞോയുടെയും മാന്ത്രികതയെക്കുറിച്ചോ ഒക്കെയാകും പറയുക. അല്ലാതെ ബുദ്ധിപരമായ രാഷ്ട്രീയ കണക്കുകൂട്ടലുകളിലൂടെയല്ല മനുഷ്യർ ഈ സാംസ്കാരികമായ അടുപ്പങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്.

ഭരണകൂടങ്ങൾ മാറും, രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ വരികയും പോവുകയും ചെയ്യും, എന്നാൽ ഫുട്ബോൾ ആരാധന പലപ്പോഴും തലമുറകളിലൂടെ മാറ്റമില്ലാതെ തുടരും. ആരാധകരുടെ അടുപ്പം അന്നന്നത്തെ സർക്കാരിനോടല്ല, മറിച്ച് ഒരു ഫുട്ബോൾ സംസ്കാരത്തിന്റെ അടിഞ്ഞുകൂടിയ ചരിത്രത്തോടും അതിന്റെ ഇതിഹാസങ്ങളോടുമാണ്.

അതായത്, അർജന്റീനയിലെ വംശീയതയെ കടുത്ത ഭാഷയിൽ വിമർശിക്കുമ്പോൾതന്നെ അർജന്റീനൻ ഫുട്ബോളിനെ ആരാധിക്കുന്നത് പൂർണ്ണമായും സാധ്യമാണ്. വംശീയത എവിടെയുണ്ടായാലും, — അത് അർജന്റീനയിലോ ഇന്ത്യയിലോ യൂറോപ്പിലോ ആകട്ടെ, –നാം അതിനെ എതിർക്കണം. എന്നാൽ ഓരോ ഫുട്ബോൾ മത്സരത്തെയും ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഹിതപരിശോധനയാക്കി മാറ്റാനുള്ള പ്രലോഭനത്തെ നമ്മൾ ചെറുക്കണം. ഫുട്ബോൾ എന്നത് അതിരുകളും ഭാഷകളും രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥകളും പതിവായി മറികടക്കുന്ന ഒരു പൊതു സാംസ്കാരിക ഭാഷയാണ്; രാഷ്ട്രീയത്തിനുമാത്രം വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനേക്കാൾ സങ്കീർണമായ കൂട്ടായ്മകൾ രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള ശേഷി അതിനുണ്ട്.

അർജന്റീനയുടെ ഫുട്ബോളിനെ, വംശീയതയുടെ നിഴലിലേക്കു മാത്രം ചുരുക്കിക്കാണുന്നത് ആ കളിക്കാരോടും, രാഷ്ട്രീയ കൂറിനേക്കാൾ പതിറ്റാണ്ടുകളായുള്ള ഫുട്ബോൾ ചരിത്രത്താൽ തങ്ങളുടെ ആരാധന രൂപപ്പെടുത്തിയ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആരാധകരോടും ചെയ്യുന്ന അനീതിയാണ്. വംശീയതയ്‌ക്കെതിരെ ശക്തമായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ തന്നെ അർജന്റീനൻ ഫുട്ബോളിന്റെ ഭംഗി നമുക്ക് ആഘോഷിക്കാം. അവ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ നിലപാടുകളല്ല, മറിച്ച് ഫുട്ബോളിനോടും സാർവത്രിക മാനവിക മൂല്യങ്ങളോടുമുള്ള യഥാർത്ഥ പ്രതിബദ്ധതയാണ്. l